Avrupa Birliği tarafından coğrafi işaretle tescillenen Malatya kayısısında üretici bu kez hem iç piyasadaki fiyat baskısıyla hem de dış pazarlarda giderek büyüyen rekabetle karşı karşıya. Geçtiğimiz yıl zirai don nedeniyle büyük ölçüde ürün kaybı yaşayan Malatya’da 2026 sezonunda üretimin yeniden yükselmesi bir yandan yüzleri güldürürken, diğer yandan fiyatların gerilemesine neden oldu. Üretici maliyetlerini karşılayan bir fiyat isterken, özellikle Avrupa başta olmak üzere dünya pazarlarında Türkiye’nin karşısına daha düşük fiyatla ürün sunan Özbekistan çıkıyor.
Türkiye uzun yıllardır dünya kuru kayısı üretimi ve ihracatında lider konumunu koruyor. Malatya Ticaret Borsası verilerine göre 1978-2024 yılları arasında Türkiye’den yaklaşık 2 milyon 742 bin ton kuru kayısı ihraç edilirken, bu ihracattan yaklaşık 8 milyar dolarlık gelir elde edildi. Ancak sektör bugün hem üretici fiyatları hem de uluslararası rekabet açısından önemli bir sınavdan geçiyor.
DONUN ARDINDAN ÜRETİM TOPARLANDI
2025 yılında yaşanan zirai don, Malatya kayısısında büyük bir ürün kaybına yol açmıştı. Don felaketinin ardından 2026 yılında bahçelerde üretimin yeniden yükselmesi beklenirken, Malatya’nın 2026 yılı kuru kayısı rekoltesi 67 bin 418 ton olarak açıklandı.
Ürün miktarındaki artış piyasadaki arzı yükseltirken, üretici fiyatlarında da gerileme yaşandı. Üreticiler, artan maliyetler karşısında elde ettikleri gelirin yeterli olmadığını belirterek Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) piyasaya girerek kuru kayısı alımı yapmasını talep ediyor.
Ancak Malatya Ticaret Borsası Başkanı Ramazan Özcan, mevcut fiyatların üretim maliyetlerinin altında olmadığını savunuyor. Özcan, bir kilogram kuru kayısının üretim maliyetinin yaklaşık 100-150 TL arasında olduğunu, dört numara ihracatlık kuru kayısının ise piyasada yaklaşık 260-280 TL seviyesinde işlem gördüğünü ifade ediyor.
ASIL RİSK DIŞ PAZARDA
Malatya kayısısı açısından asıl dikkat çekici gelişme ise dış pazarlarda yaşanıyor. Türkiye 2025 yılında 47 bin 699 ton kuru kayısı ihraç ederek 303,6 milyon dolar gelir sağladı. Bu rakam, Türkiye’nin kuru kayısı ihracatında kilogram başına ortalama 6,37 dolar civarında bir değer elde ettiğini gösteriyor.
Özbekistan’da ise son yıllarda kayısı üretimi ve kuru kayısı ihracatı hızla büyüyor. Özbekistan Ulusal İstatistik Komitesi verilerine göre ülke, 2025 yılının ilk 11 ayında 23,9 bin ton kuru kayısı ihraç etti. Bu ihracattan elde edilen gelir ise 45,8 milyon dolar oldu.
Özbekistan’ın kuru kayısı ihracatı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 2,4 kat arttı. Ancak dikkat çeken nokta yalnızca ihracat miktarındaki artış değil, ürünün dünya pazarına sunulduğu fiyat.
Özbekistan’ın söz konusu dönemde kuru kayısı ihracatındaki ortalama kilogram fiyatı yaklaşık 1,92 dolar olarak gerçekleşti.
Bu rakam, Türkiye ile Özbekistan arasındaki fiyat farkını açıkça ortaya koyuyor. Türkiye 2025 yılında kuru kayısısını ortalama 6,37 dolar seviyesinden ihraç ederken, Özbekistan aynı ürünün kilogramını yaklaşık 1,92 dolardan dünya pazarlarına sundu.
TÜRK KAYISISI DAHA DA PAHALANDI
Türkiye açısından rekabet endişesini artıran bir diğer gelişme ise 2026 yılında ortaya çıktı. Yılın ilk 6 ayında Türkiye 12 bin 844 ton kuru kayısı ihraç ederken, bu ihracattan 115,2 milyon dolar gelir elde edildi. Böylece kilogram başına ortalama ihracat değeri yaklaşık 9 dolara kadar yükseldi.
Türkiye’nin kaliteli ve katma değerli ürün avantajı bulunmasına rağmen, fiyatın yükselmesi özellikle fiyat hassasiyeti yüksek pazarlarda alternatif tedarikçilerin önünü açıyor.
İthalatçı ülkeler açısından bakıldığında ise kilogram başına birkaç dolarlık farkın milyonlarca dolarlık ticarette önemli bir tercih sebebi olabileceği belirtiliyor.
ÖZBEKİSTAN TÜRKİYE’YE DE KAYISI SATIYOR
Özbekistan’ın kuru kayısı ihracatında Türkiye’nin de önemli müşteriler arasında bulunması ise ortaya çıkan tablonun en dikkat çekici noktalarından biri.
Özbekistan, 2025 yılının ilk 11 ayında Çin’e 5,5 bin ton, Kazakistan’a 4,6 bin ton, Türkiye’ye 4,1 bin ton ve Rusya’ya 1,8 bin ton kuru kayısı ihraç etti.
Başka bir ifadeyle Türkiye, dünyanın en önemli kuru kayısı üreticisi ve ihracatçısı olmasına rağmen, geçen yıl Özbekistan’dan da kuru kayısı alan ülkeler arasında yer aldı. Bu durum, Malatya kayısısının geleceği açısından sektördeki rekabet tartışmalarını daha da önemli hale getiriyor.
ORTA ASYA ÜLKELERİ MALATYA İÇİN RAKİP OLUYOR
Malatya Yeşilyurt Ziraat Odası Başkanı Doğan Solmaz da Orta Asya ülkelerindeki üretim maliyetlerinin daha düşük olduğuna dikkat çekiyor.
Solmaz’a göre bölgede üretim maliyetlerinin Türkiye’ye kıyasla daha düşük olması, kurutma kalitesinin yükselmesi ve ürünlerin daha uygun fiyatlarla dünya pazarına sunulması, ithalatçı ülkelerin alternatif tedarikçilere yönelmesine neden oluyor. Bu gelişme, yıllardır kuru kayısı ihracatında lider olan Malatya için artık yalnızca ekonomik bir rekabet meselesi olmaktan çıkıp stratejik bir pazar sorunu haline geliyor.
“ORTA ASYA KRİZİNİ AŞACAĞIZ”
Tehlikenin sektör tarafından da fark edildiğini gösteren en önemli açıklamalardan biri Malatya Ticaret Borsası Başkanı Ramazan Özcan’dan geldi.
Özcan, 2026 yılının ilk yarısına ilişkin ihracat rakamlarını değerlendirirken yeni sezonla ilgili pazar kaybına dikkat çekerek, “Bu yıl kaybettiğimiz pazarlarla ilgili yoğun mücadele vereceğiz. Orta Asya krizini aşacağız” ifadelerini kullandı.
Özcan’ın sözleri, Malatya kayısısının artık yalnızca üretim miktarı ve iç piyasa fiyatları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini de ortaya koyuyor. Dünya genelinde üretimin arttığı ve daha düşük fiyatlarla yeni tedarikçilerin ortaya çıktığı bir dönemde, Malatya’nın geleneksel pazarlarını koruması sektör açısından büyük önem taşıyor.
MALATYA KAYISISINDA HASSAS DENGE
Ortaya çıkan tablo, Malatya kayısısında oldukça hassas bir dengenin oluştuğunu gösteriyor.
Bir tarafta artan üretim karşısında emeğinin ve maliyetinin karşılığını almak isteyen üretici bulunuyor. Diğer tarafta ise yüksek fiyat nedeniyle dünya pazarındaki alıcıların daha ucuz ürün sunan Özbekistan başta olmak üzere Orta Asya ülkelerine yönelme riski bulunuyor. Üreticinin ayakta kalabilmesi için sürdürülebilir bir fiyat seviyesine ihtiyaç duyulurken, ihracat pazarlarının kaybedilmemesi için de Türkiye’nin rakip ülkelerle arasındaki fiyat farkını iyi yönetmesi gerekiyor.
Türkiye’nin kuru kayısı ihracatındaki liderliğini sürdürebilmesi için yalnızca üretim miktarının artırılması değil, kalite, markalaşma, pazar çeşitliliği ve fiyat rekabetinin birlikte ele alınması gerekiyor. Malatya’nın dünyaca tanınan kayısısının geleceği açısından önümüzdeki dönem kritik olacak. Üretici fiyatının korunması kadar, Türkiye’nin yıllardır emek vererek oluşturduğu dış pazarların da korunması sektörün en önemli gündem maddelerinden biri haline geldi.
Kaynak – gidabulteni.com