Malatya'da tarihi mirasa sahip çıkma konusunda önemli bir adım atıldı. Battalgazi ilçesinde bulunan 112 dönümlük Kırkkardeşler Selçuklu Mezarlığı'nda Malatya Valiliği, Malatya Büyükşehir Belediyesi ve Kültür ve Turizm Bakanlığı iş birliğiyle "Arkeoloji ve Restorasyon Çalışmaları Başlangıç Töreni" düzenlendi. Selçuklu dönemine ait mezar taşlarının, kümbetlerin ve tarihi dokunun ayağa kaldırılmasını hedefleyen proje kamuoyunda memnuniyetle karşılanırken, aynı gün şehir merkezindeki yaklaşık 250 yıllık Osmanlı mirası Sancaktar Mezarlığı'nın harap görüntüsü de yeniden gündeme taşındı.
T.C. Malatya Valiliği ev sahipliğinde gerçekleştirilen programa il protokolü, akademisyenler ve basın mensupları katıldı. Tarihi alanda başlatılan çalışmalarla birlikte Malatya'nın Türk-İslam medeniyetine ait önemli eserlerinin korunarak gelecek nesillere aktarılması ve bölgenin kültür turizmine kazandırılması hedefleniyor.
"Türklerin taş işçiliği üstün bir meziyettir"
Törende konuşan Malatya Valisi Seddar Yavuz, Malatya'nın İpek Yolu üzerinde birçok medeniyete ev sahipliği yapan kadim bir şehir olduğunu belirterek Eski Malatya'nın Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında önemli bir merkez olduğunu söyledi. Tarihi mezar taşlarının yalnızca birer defin alanı değil, aynı zamanda medeniyetin izlerini taşıyan önemli belgeler olduğunu ifade eden Yavuz, Türklerin taş işçiliğindeki ustalığına dikkat çekti. Yavuz konuşmasında şu ifadeleri kullandı:
"Türkler taş işçiliğini bilmez falan diye anlatıyorlar. Ahlat'taki mezar taşlarını gördüğünüzde Türklerin gayet iyi taş işçiliği ve sanatkarı olduğunu görürsünüz. Yine buradaki mezar taşlarını gördüğünüzde de mezar taşı işlemesi, yani taş işlemeciliği konusunda üstün bir meziyetleri olduğunu ifade etmem gerekir. Anadolu'nun tapusu mezarlarımızdır. O yüzden Anadolu'nun tapusu olan mezarlarımıza sahip çıkacağız. Onları her zaman rahmet, minnet ve şükranla yad edeceğiz ve mezarı başlarında Fatihalarla, salavatlarla ecdadımızı anacağız."
"Önce Türk-İslam eserlerini ayağa kaldıracağız"
Yaklaşık 112 dönümlük alanda 13. ve 15. yüzyıllara ait mezar taşları, 14. yüzyıl Selçuklu dönemine ait iki kümbet, lahit tipi mezarlar ile bitkisel ve geometrik motifli taş işçiliğinin yer aldığını belirten Vali Yavuz, bölgenin Bitlis Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı ile çağdaş bir nitelik taşıdığını söyledi.
Eski Malatya'nın önümüzdeki yıllarda Anadolu'nun önemli tarihi turizm merkezlerinden biri haline getirilmesinin hedeflendiğini dile getiren Yavuz, kapsamlı restorasyon planını şu sözlerle anlattı:
"Eski Malatya diye tabir ettiğimiz alan, özellikle Selçukluların önemli eserler bıraktığı, ecdadımızın önemli isimlerinin meftun olduğu çok kıymetli bir mezarlık. Eski Malatya'da bulunan medreseler dahil olmak üzere bunların rölevelerini çıkartmak suretiyle önümüzdeki yıllar içerisinde de bunların restorasyonlarını gerçekleştirerek Eski Malatya'yı bugün Anadolu'da Selçukluların önemli izleri bulunan şehirlerin daha üzerinde eserler olduğunu ortaya çıkararak önemli bir tarihi turizm destinasyonu haline getirmeyi hedefliyoruz. Önce Türk-İslam eserlerini ayağa kaldıracağız. Kaynağımız, imkanlarımız varsa da elbette diğer eserleri de ayağa kaldıracağız. Ama önce biz. Önce Türk-İslam medeniyeti diyoruz. İşte bunun da ilk adımını hep beraber burada atıyoruz."
Restorasyon sırasında dikkat çeken keşif
Alanda yürütülen teknik incelemeler hakkında bilgi veren Fırat Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü Doç. Dr. Korkmaz Şen ise restorasyon sürecinde temizlenen mezar taşlarında önemli ayrıntıların ortaya çıktığını söyledi.
Şen, daha önce bölgede gerçekleştirilen kazı çalışmalarını hatırlatarak şunları söyledi:
"Daha önce burada 2013-14 yıllarında bir arkeolojik kazı yapılmıştı. Kıymetli hocalarımız bu eserleri gün yüzüne çıkarmışlardı. Şu andaki restoratör arkadaşlarımız bu mezar taşını temizledikten sonra daha net okunabildi. Mezar taşları Sayın Valimizin ifade ettiği gibi süslemeleriyle, geometrik motifleriyle birlikte aynı zamanda üzerindeki meslek erbabı veya o dönemin moda isimleri hakkında da ayrıntılı bilgi sahibi olabilmekteyiz."
Kırkkardeşler Mezarlığı'nın yalnızca mezar taşlarından ibaret olmadığını vurgulayan Şen, alanın çevresindeki tarihi yapıların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek konuşmasını şu sözlerle tamamladı:
"Bir bütün olarak değerlendirdiğimizde hemen bu mezarlığın arka tarafında, karşıda Muşar Dağı'nı görürsünüz. Orada biz Mor Ahron Manastırı'nı görürüz. Mor Ahron bir Süryani manastırı. Ebul Farac eserini orada ele almış. Bir bütün olarak değerlendirdiğimizde daha güzel bir hikayenin yazılabileceğine inanıyoruz biz."
Aynı gün Sancaktar Mezarlığı yeniden gündeme geldi
Kırkkardeşler Selçuklu Mezarlığı için kurumların ortak hareket ederek restorasyon sürecini başlatması takdir toplarken, şehir merkezindeki Sancaktar Mezarlığı'nın yıllardır süren bakımsızlığı da yeniden tartışma konusu oldu. Sarıcıoğlu Mahallesi'nde, çevre yolu ile Battalgazi yolu arasında kalan tarihi mezarlık, Hicri 1188 yani Miladi 1774 tarihli mezar taşlarıyla Osmanlı döneminin önemli izlerini taşıyor. Ancak yıllar içinde içerisinden geçirilen yollar nedeniyle yedi ayrı parçaya bölünen mezarlık, özellikle 6 Şubat depremlerinin ardından daha da ağır hasar aldı.
Son definlerin 1980'li yıllarda yapıldığı tarihi alan bugün devrilen mezar taşları, yabani otlarla kaplanan bölümleri ve bakımsız görüntüsüyle dikkat çekiyor. Kentin tam merkezinde yer almasına rağmen uzun yıllardır kapsamlı bir koruma ve restorasyon çalışmasının başlatılmaması kamuoyunda soru işaretlerine neden oluyor.
Vali Seddar Yavuz'un törende dile getirdiği "Anadolu'nun tapusu mezarlarımızdır" sözü tarihi mirasın korunmasına yönelik güçlü bir mesaj olarak kayıtlara geçerken, aynı anlayışın Malatya'nın merkezindeki Sancaktar Mezarlığı için de ne zaman hayata geçirileceği merak edilmeye devam ediyor.