Malatya’da hava kirliliği yeniden gündemin ilk sıralarına yerleşti. Son hava kalitesi verilerinde Türkiye’de en kirli havaya sahip ikinci il olarak öne çıkan kentte, özellikle kış aylarında yükselen partikül madde (PM) değerleri dikkat çekerken, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Resmî Gazete’de yayımladığı yeni yönetmelikle katı yakıt kullanımından satışına kadar birçok alanda kapsamlı değişikliklere gitti.
Yürürlüğe giren Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği, hava kirliliğinin yoğun olarak görüldüğü illerde denetim mekanizmasını güçlendirmeyi hedefliyor. Malatya’da da kömür, biyokütle, briket ve pelet gibi katı yakıtların üretimi, taşınması, depolanması ve satışı artık daha sıkı kurallara tabi olacak.
Malatya’da dijital denetim dönemi
Yeni düzenlemenin en dikkat çeken başlıklarından biri, denetim süreçlerinin dijital sisteme taşınması oldu. Bakanlık tarafından Hava Emisyon Yönetim (HEY) Portalı bünyesinde oluşturulan Katı Yakıt Modülü (KYM) ile üretici, ithalatçı, dağıtıcı ve satıcıların tüm işlemleri elektronik ortamda takip edilecek. Malatya’da faaliyet gösteren katı yakıt işletmeleri de bu sisteme kayıt yaptırmak zorunda olacak.
24 saat içinde sisteme bildirim zorunlu
Yönetmelik, katı yakıt sektöründe faaliyet gösteren işletmelere yeni yükümlülükler getiriyor. Buna göre;
- Depodan çıkan yakıtın miktarı ve teslim edileceği adres en geç 24 saat içinde KYM sistemine işlenecek.
- İthal veya yerli kömürlerin standart dışı yakıtlarla karıştırılarak satışa sunulmasına izin verilmeyecek.
- Katı Yakıt Satıcısı (KYS) ve Satış İzin Belgesi bulunmayan işletmeler satış yapamayacak.
Kömür torbalarında renk ve QR kod dönemi
Vatandaşların satın aldıkları yakıtın türünü daha kolay ayırt edebilmesi amacıyla torbalarda yeni bir standart uygulanacak. Malatya’da piyasaya sunulacak katı yakıtlar QR kod taşıyacak ve yakıt türüne göre farklı renklerde satışa çıkacak. Yeni renk sistemi şöyle olacak:
- Yeşil: İthal kömür
- Mavi: 1. Grup illerde yerli kömür
- Sarı: 2. Grup illerde yerli kömür
- Gri: Kırsal mahalle ve köylerde kullanılan yakıtlar
- Beyaz: Sosyal yardım kapsamında dağıtılan kömürler
- Şeffaf: Biyokütle, briket ve pelet ürünleri
Açık kömür depolarına yeni zorunluluk
Kent içinde toz oluşumunu azaltmak amacıyla açık kömür depoları için de yeni kurallar getirildi. Açık alanda depolama yapan tesislerin, TS 13883 standardına uygun mekanik toz bastırma sistemleri kurması zorunlu hale geldi. Gerekli tedbirleri almayan depoların çalışma izinleri denetim kapsamında yeniden değerlendirilecek.
Kurallara uymayana ağır yaptırımlar
Yönetmelikte, kuralları ihlal eden işletmelere uygulanacak yaptırımlar da ayrıntılı şekilde belirlendi. 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında;
- Standartlara uymayan yakıtların satışı durdurulacak.
- Uygunsuz yakıtlara el konularak valilik tarafından belirlenen yediemin sahalarına taşınacak.
- Bir yıl içinde yönetmeliği iki kez ihlal eden işletmelerin faaliyet belgeleri iptal edilecek.
- Bu işletmelere bir yıl boyunca yeni belge verilmeyecek.
- Sisteme zamanında veri girmeyen veya denetimlerde evrak ibraz etmeyen firmalara idari para cezası uygulanacak.
Kış aylarında risk daha da artıyor
Uzmanlar, Malatya’da özellikle kış aylarında ısınma kaynaklı emisyonların hava kalitesini olumsuz etkilediğine dikkat çekiyor. Yüksek partikül madde seviyeleri; çocuklar, yaşlılar ve solunum yolu hastalığı bulunan vatandaşlar için daha büyük sağlık riski oluşturuyor.
Bakanlığın yeni yönetmeliğiyle birlikte Malatya’da katı yakıtların üretiminden satışına kadar tüm süreçlerin daha sıkı takip edilmesi ve hava kirliliğinin azaltılmasına yönelik denetimlerin artırılması hedefleniyor.