6 Şubat depremlerinde ağır yara alan Malatya’da ticaretin, sanayinin ve üretimin yeniden ayağa kaldırılması için Malatya Ticaret ve Sanayi Odası (MTSO) tarafından yoğun bir çalışma dönemi yürütüldü. Depremin ilk günlerinden itibaren sahaya inerek üyelerinin yaşadığı sorunları tespit eden MTSO Yönetim Kurulu Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu, geçici ticaret alanlarından finansmana, mücbir sebep uygulamasından yerinde dönüşüme, istihdamdan kalıcı işyerlerine kadar çok sayıda başlığı gündeme taşıdı.
Sadıkoğlu, üç yılı aşkın süredir gerçekleştirdiği temaslarda Malatya iş dünyasının taleplerini Cumhurbaşkanlığı, ilgili bakanlıklar, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve uluslararası kuruluşlara aktarırken, bazı talepler karşılık buldu, bazı başlıklarda ise çözüm arayışı devam etti.
DEPREMİN İLK GÜNLERİNDEN İTİBAREN SAHADA ÇALIŞMA
6 Şubat depremleri Malatya’da yalnızca konutları değil, şehrin ticari hayatını da ağır şekilde etkiledi. Binlerce işyeri kullanılamaz hale gelirken üretim, ticaret ve istihdamda ciddi kayıplar yaşandı. Malatya Ticaret ve Sanayi Odası, depremin hemen ardından üyelerinin durumunu ortaya koymak amacıyla kapsamlı bir çalışma başlattı. O dönem yaklaşık 10 bin üyesi bulunan MTSO, üyeleriyle telefon görüşmeleri gerçekleştirerek işyerlerindeki hasarı, üretimin devam edip etmediğini, ihtiyaçları ve talepleri kayıt altına aldı. Sahadan elde edilen bilgiler daha sonra ilgili kurum ve kuruluşlara aktarılırken, özellikle işyerlerini kaybeden esnaf ve işletmelerin yeniden ticari hayata dönebilmesi için geçici ve kalıcı çözümler gündeme getirildi.
GEÇİCİ TİCARET ALANLARI İÇİN İLK GÜNLERDE ÇAĞRI
Depremin ardından işyerlerini kaybeden esnafın yeniden kepenk açabilmesi için geçici ticaret alanlarının oluşturulması gerektiğini belirten Sadıkoğlu, Mart 2023’te konteyner ticaret alanlarının kurulması çağrısında bulundu. Sadıkoğlu, “Esnafımızın yeniden kepenk açmasını sağlayacak alanları hızla oluşturmalıyız” diyerek ticaretin yeniden başlamasının önemine dikkat çekti. Sonraki süreçte oluşturulan konteyner çarşıların konumu, ticari hareketliliğin yetersiz olması ve 21 metrekarelik alanların birçok işletme için yetersiz kalması da MTSO tarafından gündeme taşındı.
FİNANSMAN, HİBE VE FAİZSİZ KREDİ TALEBİ
Depremde işyerini, makinesini, stokunu ve sermayesini kaybeden işletmelerin yeniden ayağa kalkabilmesi için finansman desteğinin hayati önem taşıdığını belirten Sadıkoğlu; hibe, faizsiz veya düşük faizli kredi imkânlarının artırılmasını ve mevcut kredilerin ötelenmesini istedi. KOSGEB Deprem Kredisi’nin kapsamının genişletilmesi için de girişimde bulunan Sadıkoğlu, depremden etkilenen işletmelerin yeniden üretime geçebilmesi için kamu desteğinin artırılması gerektiğini vurguladı. Sadıkoğlu, “Bugün destek olunmayacaksa ne zaman olunacak?” sözleriyle finansmana erişimin deprem bölgesindeki işletmeler açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.
MÜCBİR SEBEP İÇİN ÜÇ YILI AŞAN MÜCADELE
MTSO’nun en uzun soluklu gündemlerinden biri de mücbir sebep uygulaması oldu. 2023 yılından itibaren mücbir sebebin uzatılması yönünde çağrılar yapan Sadıkoğlu, işyerleri teslim edilmeden ve ticari hayat normale dönmeden uygulamanın sona ermesinin doğru olmayacağını savundu. Sadıkoğlu, “İşyerleri teslim edilmeden, ticaret normale dönmeden mücbir sebebin sona ermesi doğru değil” ifadelerini kullandı. Uygulamanın farklı tarihlerde uzatılmasına rağmen MTSO, kapsamın daha geniş tutulması ve depremden etkilenen işletmelerin üzerindeki yükün azaltılması yönündeki taleplerini gündemde tutmaya devam etti.
250 STK TEK SES OLDU
Mücbir sebep uygulamasının devam etmesi yönündeki talep 22 Ağustos 2024 tarihinde daha geniş bir toplumsal çağrıya dönüştü. Sadıkoğlu’nun öncülüğünde yaklaşık 250 sivil toplum kuruluşu bir araya gelerek mücbir sebep uygulamasının devam etmesi yönünde ortak açıklama yaptı. Böylece Malatya iş dünyasının talebi yalnızca oda ve borsa düzeyinde değil, şehrin farklı kesimlerinin ortak talebi olarak kamuoyuna taşındı.
20 MİLYON TL GERİ ÖDEMESİZ HİBE
Depremden etkilenen işletmelerin yeniden toparlanabilmesi amacıyla MTSO ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) iş birliğinde önemli bir destek programı hayata geçirildi. Program kapsamında depremden etkilenen MTSO üyelerine toplam 20 milyon TL geri ödemesiz hibe imkânı sağlandı. Başvuru sürecinin daha sağlıklı yürütülmesi amacıyla MTSO bünyesinde UNDP Destek Masası oluşturuldu. Böylece işletmelerin destek programından yararlanabilmesi için doğrudan bilgi ve başvuru desteği sunuldu.
DÖRT İL İÇİN ÖZEL TEŞVİK TALEBİ
Sadıkoğlu, Malatya’nın yanı sıra depremden ağır şekilde etkilenen Hatay, Kahramanmaraş ve Adıyaman’ın da kapsanacağı özel bir teşvik modeli oluşturulmasını istedi. Bu dört ilin en az beş yıllığına “Özel Teşvik Bölgesi” ilan edilmesini öneren Sadıkoğlu; vergi, SGK, yatırım, kredi ve kentsel dönüşüm gibi başlıklarda kapsamlı destek mekanizması oluşturulması gerektiğini belirtti. Hazırlanan öneri ekonomi yönetimine sunularak deprem bölgesinin ekonomik olarak yeniden ayağa kaldırılması için özel bir model oluşturulması talep edildi.
İŞGÜCÜNÜ GERİ GETİRECEK SGK MODELİ
Deprem sonrasında Malatya’nın önemli sorunlarından biri de nitelikli ve deneyimli işgücünün kentten ayrılması oldu. Bu soruna yönelik olarak SGK işçi ve işveren paylarının belirli bir süre çalışanlara aktarılmasını öneren Sadıkoğlu, böyle bir modelle kentten ayrılan çalışanların yeniden Malatya’ya dönmesinin teşvik edilebileceğini belirtti. Sadıkoğlu, “Bu destekle giden çalışanlarımızın geri dönmesini sağlayabiliriz” dedi.
“YERELDEN TEDARİK KREDİDEN DAHA DEĞERLİ”
Deprem bölgesinde kamu kurumları tarafından gerçekleştirilen büyük ölçekli alımlarda Malatyalı firmaların daha fazla tercih edilmesi de MTSO’nun gündeme taşıdığı başlıklardan biri oldu. AFAD, Kızılay ve TOKİ başta olmak üzere deprem bölgesinde alım yapan kurumlara yerel firmalardan tedarik yapılması çağrısında bulunan Sadıkoğlu, bunun kent ekonomisinin yeniden canlanması açısından büyük önem taşıdığını ifade etti. Sadıkoğlu, “Yerelden tedarik, işletmelerimiz için krediden daha değerli. Şehrimize yapılan harcama yine şehrimizin ekonomisine dönmeli” dedi.
YERİNDE DÖNÜŞÜM DESTEĞİNİN ARTIRILMASI İSTENDİ
Deprem sonrasında gündeme gelen yerinde dönüşüm uygulaması da MTSO tarafından yakından takip edildi. 2023 yılında açıklanan destek rakamlarının reel inşaat maliyetlerini karşılamadığını belirten Sadıkoğlu, desteklerin artırılması gerektiğini savundu. MTSO tarafından maliyetin yüzde 60’ının devlet tarafından karşılanacağı bir model uygulanması önerilirken, vatandaşların ve işletmelerin yerinde dönüşüm sürecine daha kolay dahil olabilmesi için finansal yükün azaltılması talep edildi.
KDV YÜZDE 20’DEN YÜZDE 1’E DÜŞÜRÜLSÜN
MTSO, yerinde dönüşüm projelerinde uygulanan KDV oranının yüzde 20’den yüzde 1’e indirilmesi için Hazine ve Maliye Bakanlığı’na resmi başvuruda bulundu. Sadıkoğlu, deprem bölgesindeki dönüşümün hızlandırılması için maliyetlerin azaltılması gerektiğini belirterek, “İstanbul’daki dönüşüme sağlanan kolaylık deprem bölgesine de sağlanmalı” dedi. Söz konusu talep 2026 yılında Bakanlığın mevzuat çalışmalarında değerlendirilmek üzere gündeme alındı.
60 TIR YARDIM MALATYA’YA ULAŞTIRILDI
Depremin ilk günlerinde yalnızca ticaret ve sanayi alanındaki sorunlarla değil, şehrin temel ihtiyaçlarıyla da ilgilenen Sadıkoğlu, diğer illerdeki Oda ve Borsa Başkanlarıyla görüşerek Malatya için yardım seferberliği başlattı. Bu çalışmalar sonucunda yaklaşık 60 tır dolusu temel ihtiyaç malzemesinin Malatya’ya ulaştırılması sağlandı. Kente gelen yardımlar MTSO koordinasyonunda ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldı.
ASBEST RİSKİNE VE TOZA KARŞI TEPKİ
Deprem sonrası yürütülen yıkım çalışmalarında ortaya çıkan çevresel ve sağlık riskleri de MTSO’nun gündemine geldi. Yıkımlarda enkaz demirlerinin yerinde ayrıştırılmasına karşı çıkan Sadıkoğlu, asbest ve yoğun toz riskine dikkat çekti. Sadıkoğlu, enkazların döküm sahalarında ayrıştırılmasını ve yıkım sırasında tazyikli su kullanımının artırılmasını istedi.
SANAYİ ESNAFININ SORUNLARI TAKİP EDİLDİ
Malatya’nın üretim gücünü koruyabilmesi için sanayi esnafının yaşadığı sorunlar da yakından takip edildi. Başta Yeni Sanayi Sitesi olmak üzere hasarlı üretim alanlarını sık sık ziyaret eden Sadıkoğlu, hasar tespitlerinin yeniden değerlendirilmesini talep etti. Sanayi esnafıyla birlikte hareket edilerek net bir dönüşüm yol haritası oluşturulması gerektiğini belirten Sadıkoğlu, üretimin devamlılığının sağlanmasının kent ekonomisi açısından kritik olduğunu vurguladı.
“TİCARET CANLANMADAN ŞEHİR AYAĞA KALKMAZ”
Depremin Malatya ekonomisi üzerindeki etkisini ortaya koyan başlıklardan biri de kullanılamaz hale gelen işyerleri oldu. Yaklaşık 27 bin 500 işyeri ve ofisin kullanılamaz hale geldiğine dikkat çeken Sadıkoğlu, şehrin yeniden ayağa kalkabilmesi için ticari hayatın mutlaka canlandırılması gerektiğini dile getirdi. Çarşıların ve kalıcı ticaret alanlarının konutlarla eş zamanlı tamamlanması gerektiğini her platformda ifade eden Sadıkoğlu, ticaretin normale dönmesinin kentin ekonomik ve sosyal toparlanmasının temel unsurlarından biri olduğunu belirtti.
KONTEYNER ESNAFI ÜÇ YIL BOYUNCA GÜNDEMDE TUTULDU
Depremin ardından konteyner çarşıların kurulması için çağrı yapan MTSO, aradan geçen yıllarda konteynerlerde faaliyet gösteren esnafın durumunu da gündemden düşürmedi. 2026 yılında kalıcı işyerini alamayan bazı esnaflara gönderilen tahliye tebligatlarının ardından Sadıkoğlu, esnafa ek süre verilmesini talep etti. Sadıkoğlu, “Kalıcı çözüm sunmadan esnafımızı konteynerden çıkarmak yeni mağduriyet oluşturur” dedi.
KİRACI ESNAFA KURA FAZLASI İŞYERİ TALEBİ
Kalıcı işyerleri için gerçekleştirilen hak sahipliği kuralarının ardından boşta kalan işyerlerinin değerlendirilmesi konusunda da MTSO tarafından bir öneri ortaya konuldu. Sadıkoğlu, deprem öncesinde işyerinde kiracı olarak faaliyet gösteren ve halen konteynerlerde ticaretini sürdüren işletmelere öncelik verilmesini istedi. Kura sonrasında kalan işyerlerinin bu işletmelere öncelikli olarak satılması yönündeki talep Cumhurbaşkanlığı ve ilgili Bakanlığa iletildi.
BODRUM KAT ESNAFI İÇİN HAK ARAYIŞI
MTSO’nun gündeme taşıdığı bir başka konu ise deprem öncesinde bodrum katlarda faaliyet gösteren esnafın durumu oldu. Kura hakkı verilmeyen yaklaşık 150 bodrum kat esnafının yaşadığı mağduriyete dikkat çeken Sadıkoğlu, bu işletmelerin de çözüm sürecine dahil edilmesi gerektiğini belirtti. Sadıkoğlu, “Bodrum kat esnafımız yok sayılmamalı” diyerek hakkaniyetli yeni bir çözüm modeli oluşturulmasını talep etti.
MALATYA’NIN TALEPLERİ ANKARA’YA TAŞINDI
MTSO Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu, 6 Şubat depremlerinin ardından geçen üç yılı aşkın süreçte Malatya iş dünyasının taleplerini Cumhurbaşkanlığı, ilgili bakanlıklar, TOBB ve uluslararası kuruluşlar nezdinde gündemde tuttu. Geçici ticaret alanlarından kalıcı işyerlerine, finansmandan mücbir sebebe, yerinde dönüşümden istihdama kadar çok sayıda başlıkta yapılan girişimlerle Malatya ekonomisinin yeniden ayağa kaldırılması için çözüm arayışı sürdürüldü. Sadıkoğlu, yürütülen çalışmaların temel yaklaşımını ise şu sözlerle ifade etti:
“Depremin ilk gününden bugüne üyelerimizin sesi olduk. Malatya’nın ticareti, üretimi ve istihdamı yeniden güçlü bir şekilde ayağa kalkana kadar mücadelemizi sürdüreceğiz.”